यश व अपयशाच्या खेळात जिंकणाऱ्याचे खरं नाव, "धैर्य"....सुनिल जाधव पुणे 9359850065
खरं सांगायचं तर आयुष्य म्हणजे सरळसोट रेषेत चालणारी यात्रा नाही. ते वळणावळणांचं, चढ व उतारांचं, कधी प्रकाशमान तर कधी अंधुक असं एक जिवंत रणांगण आहे. या रणांगणात सतत दोनच गोष्टी आपल्या सोबत असतात, यश आणि अपयश. पण गंमत अशी की आपण या दोघांनाही जसं समजतो, तसं ते प्रत्यक्षात नसतात. यश हे अंतिम नसतं, अपयश हे घातक नसतं, आणि या दोन्ही खेळांची खरी मज्जा लुटायची असेल तर एकच गोष्ट आवश्यक असते धैर्य.
आपण लहानपणापासून शिकत आलो आहोत की यश म्हणजे सर्वकाही. चांगले मार्क्स म्हणजे यश, मोठी नोकरी म्हणजे यश, पैसा, प्रतिष्ठा, ओळख म्हणजे यश. पण कुणीही आपल्याला हे सांगत नाही की आज जे यश वाटतं, ते उद्या सामान्य ठरू शकतं. आज ज्या शिखरावर उभे आहोत, तिथे उद्या आणखी कुणीतरी येऊन उभा राहू शकतो. यश म्हणजे कायमचा मुक्काम नाही, तो तर प्रवासातला एक थांबा आहे. त्या थांब्यावर थोडा श्वास घ्यायचा, पाणी प्यायचं आणि पुन्हा पुढच्या वाटेवर निघायचं. पण आपण मात्र तिथेच तंबू ठोकून बसतो. “आता झालं, आता मी पोहोचलो” असा गैरसमज करून घेतो. आणि इथूनच घसरण सुरू होते.
यश डोक्यावर घेतलं की माणूस स्वतःपासूनच दूर जातो. तो लोकांपेक्षा मोठा झाल्यासारखा वागायला लागतो. सल्ला ऐकणं बंद करतो, चुका मान्य करायला तयार नसतो. यश त्याला उंचावर नेण्याऐवजी एकटं करतं. म्हणूनच यश आलं की आनंद मानायचा, पण नम्रता सोडायची नाही. कारण यशाचं खरं मोल तेव्हाच असतं, जेव्हा ते माणुसकीसोबत टिकून राहतं.
आता अपयशाकडे पाहण्याची आपली दृष्टी तर अजूनच विचित्र आहे. अपयश म्हणजे जणू आयुष्य संपल्यासारखं. एक परीक्षा नापास, एक व्यवसाय फसला, एक नातं तुटलं की आपण लगेच स्वतःला दोष देऊ लागतो. समाज तर आधीच तयार असतो. टोमणे मारायला, बोट दाखवायला, “आम्ही आधीच सांगितलं होतं” म्हणायला. पण खरं सांगायचं तर अपयश हे घातक नसतंच. घातक ठरतं ते अपयशानंतर आपण स्वतःशी कसं वागतो हे.
अपयश म्हणजे आयुष्याने आपल्याला दिलेला धडा असतो. कधी तो संयम शिकवतो, कधी तयारी, कधी माणसांची ओळख करून देतो, तर कधी स्वतःची खरी ताकद दाखवतो. अपयशाशिवाय माणूस परिपक्व होतच नाही. सतत जिंकणारा माणूस अहंकारी होतो, पण हरलेला माणूस विचारशील होतो. तो स्वतःकडे प्रामाणिकपणे पाहायला शिकतो. “मी कुठे चुकलो?” हा प्रश्न विचारण्याची हिंमत त्याच्यात येते. आणि हीच हिंमत पुढच्या यशाची पायरी बनते.
यश आणि अपयश हे दोघंही तात्पुरते असतात, पण त्यामधला काळ तो खूप महत्त्वाचा असतो. यशाच्या काळात माणूस कसा वागतो आणि अपयशाच्या काळात माणूस कसा उभा राहतो, यावर त्याची खरी ओळख ठरते. यशात नम्र राहणं सोपं नाही आणि अपयशात खचून न जाता टिकून राहणंही सोपं नाही. इथेच धैर्याची खरी परीक्षा असते.
धैर्य म्हणजे फक्त छाती ताठ करून उभं राहणं नाही. धैर्य म्हणजे आतून हादरत असतानाही बाहेरून स्थिर दिसणं. धैर्य म्हणजे सगळे सोडून दे म्हणत असताना, स्वतःला एक संधी अजून देणं. धैर्य म्हणजे लोक हसत असताना, स्वतःच्या स्वप्नांवर विश्वास ठेवणं. धैर्य म्हणजे अपयशानंतरही स्वतःच्या नजरेत न पडणं.
खूप लोक म्हणतात, “मी धाडसी नाही.” पण खरं सांगायचं तर कुणीच जन्मजात धाडसी नसतो. परिस्थिती माणसाला धाडसी बनवते. संकट आलं की दोनच पर्याय असतात, पळून जाणं किंवा सामोरं जाणं. जे सामोरं जातात, त्यांनाच धाडसी म्हटलं जातं. पण तेही घाबरलेलेच असतात. फरक इतकाच की ते भीतीला आपल्या निर्णयांवर राज्य करू देत नाहीत.
आयुष्याच्या मैदानात यश व अपयशाचा खेळ खेळायचा असेल तर दीर्घ श्वास घ्यायला शिकावं लागतं. कधी विजयाच्या जल्लोषात स्वतःला आवरावं लागतं, तर कधी पराभवाच्या शांततेत स्वतःला सावरावं लागतं. हा खेळ झटपट संपणारा नाही. इथे मॅच जिंकण्यापेक्षा मैदानात टिकून राहणं महत्त्वाचं असतं.
कधी कधी यश उशिरा येतं. इतकं उशिरा की आपण वाटेतच थकतो. पण तेव्हाच स्वतःला आठवण करून द्यायची असते की आपण का सुरुवात केली होती. सुरुवातीचा तो विश्वास, ती जिद्द, ते वेड, तेच पुन्हा जागं करायचं असतं. कारण अपयश आपल्याला थांबवायला येत नाही, ते आपल्याला घडवायला येतं.
माणूस म्हणून आपली किंमत आपल्या यशाने ठरत नाही, आणि आपलं अस्तित्व आपल्या अपयशाने संपत नाही. आपण किती वेळा पडलो यापेक्षा आपण किती वेळा उठलो याला महत्त्व असतं. कारण शेवटी आयुष्य ही स्पर्धा नाही, तर स्वतःशी चाललेली एक सततची लढाई आहे.
म्हणूनच यश आलं की त्याला घट्ट धरून बसायचं नाही, आणि अपयश आलं की त्याच्यापुढे गुडघे टेकायचे नाहीत. दोघांनाही सोबत घेऊन पुढे चालायचं. कधी हसत, कधी शिकत, कधी थांबत, पण कधीच हार न मानता.
शेवटी एकच सत्य लक्षात ठेवायचं,
यश हे शेवट नाही,
अपयश हा मृत्यू नाही,
आणि या दोन्हीच्या मध्ये उभं राहून पुढे जाण्याची ताकद
ज्याच्यात आहे,
तोच खरा जिवंत आहे.
यश हे शेवट नाही,
अपयश हा मृत्यू नाही,
आणि या दोन्हीच्या मध्ये उभं राहून पुढे जाण्याची ताकद
ज्याच्यात आहे,
तोच खरा जिवंत आहे.
खेळ चालू आहे…
आणि धैर्य असेपर्यंत
आपण अजून मैदान सोडलेलं नाही.
आणि धैर्य असेपर्यंत
आपण अजून मैदान सोडलेलं नाही.
लेखक: सुनिल जाधव पुणे 9359850065, topsunil@gmail.com
Download the app
आता वाचा ईराच्या कथा सोप्या पद्धतीने, आजच ईरा app इंस्टॉल करा